Kim jest narcyz? Część 5.

Narcyza nie ma własnej tożsamości i nie wie, kim w gruncie rzeczy jest. Definiuje się wyłącznie przez role, które pełni w życiu. Aby się dowiedzieć, kim jesteś, najpierw musisz poznać swoje prawdziwe JA. U narcyzy nigdy to nie następuje. To osoba, która często zmienia styl życia, wygląd, poglądy i to czasem radykalnie. Przymierza różne role życiowe jak inni ludzie ubrania. Nie potrafi pozostać wierna żadnej idei. Zmienia poglądy jak zawieje wiatr, zależnie od tego, co jest aktualnie odpowiednie, by zyskać uwagę i podziw. Wśród polityków jest wiele narcystycznych osobowości. 

Narcyza nie ma granic, nie dostrzega też granic innych ludzi. Zdrowy rozwój psychiczny polega na tym, że stopniowo oddzielamy się od naszych rodziców i stajemy odrębnymi osobami. Lubimy co innego, mamy inny wygląd, smaki, upodobania literackie, zainteresowania zawodowe, model życia rodzinnego, pragnienia i marzenia. Czasem pragniemy być sami, potrzebujemy dystansu i miejsca dla siebie. Słuchamy opinii innych ludzi, patrzymy jak inni wybierają, a później dokonujemy własnego wyboru. Wiemy, co nam się podoba, a co nie. Co akceptujemy, a na co się nigdy nie zgodzimy. To właśnie są nasze granice – zdrowe i niezbędne w prawidłowym rozwoju. Narcystyczna matka stale przekracza nasze granice, nie akceptuje żadnych ograniczeń stawianych jej przez innych ludzi. Narcyza nigdy się nie oddzieliła prawidłowo od swoich rodziców, dlatego nie akceptuje oddzielania się własnych dzieci od niej. Uważa naturalne dorastanie za okrutny zamach na własną osobę i przejaw osobistej wrogości dziecka wobec niej. Wielu narcyzów jest wielce krytycznych wobec wyborów swoich dzieci już od wczesnego dzieciństwa (jak moja matka), ale zwykle postawa ta bardzo nasila się, kiedy dziecko zaczyna dorastać, różnić się od swojego rodzica, podejmować pierwsze własne decyzje. Dla narcyzy to osobista zniewaga. Narcyza spostrzega dziecko jako część siebie, zlane ze sobą, bez granic, nie dostrzega w nim odrębnej osoby z jej dążeniami. Czuje się osobiście obrażona, kiedy dziecko jej się przeciwstawia: dla niej to tak, jakby ręka albo noga się zbuntowała. Albo narzędzie nie chciało słuchać jej ręki. 

Narcystyczna matka nieustannie przekracza granice swojego dziecka – fizyczne i psychiczne. Np. poprzez naruszanie jego intymności (wchodzenie podczas kąpieli w wieku, w którym dziecko zaczyna odczuwać wstyd, itp.), czytanie pamiętników, zmuszanie do jedzenia czy narzucanie ubioru. Narcystyczna matka przekracza też naturalne granice między rodzicami, a dziećmi - np. angażując córkę w sprawy małżeńskie z jej ojcem, włączając w to nawet zwierzanie się z problemów z seksem. Moja matka ze szczegółami opowiadała mi o romansach mojego ojca, czyniąc z nich częsty przedmiot dyskusji przy niedzielnym obiedzie (i czyniąc mu wyrzuty w mojej obecności). Radziła się mnie, co stawiało mnie w bardzo niezręcznej sytuacji – kochałam tatę i bardzo nie chciałam stawać po czyjejkolwiek stronie, a babranie się w osobistych szczegółach ich życia brzydziło mnie. Wiele narcystycznych matek po rozwodzie czyni z dziecka swojego powiernika i sojusznika w walce z jego ojcem - tak nim manipulując, że czuje się zobowiązane trzymać jej stronę. Żyje w ciągłym konflikcie lojalności między rodzicami. Powoduje to ogromne psychiczne rany. 

Kiedy dziecko narcyzy dorasta, narcystyczna matka nie może znieść, że chce ono iść własną drogą. Narcyza wybiera synowi czy córce, w co ma się ubrać, co ma jeść, z kim się spotykać, co czytać, nie słucha przy tym kompletnie jakie jest jej zdanie. Bardzo często wyśmiewa jej wybory czy stara się je skompromitować, żeby córka przestała wyrażać swoje pragnienia. A przy tym robi wszystko, by zniszczyć jej kobiecość - krytykuje figurę, wygląd, włosy, stroje, wmawia, że jesteś najbrzydszym stworzeniem na świecie. Im jesteś ładniejsza, tym bardziej zaciekle to robi, bo zazdrość ją zżera. 

Wybranie przez córkę czegoś innego (szkoły, kółka zainteresowań, sukienki, potem chłopaka, studiów, pracy i męża), narcystyczna matka uważa za bardzo zagrażające dla niej samej. Jako osoba niepewna siebie i własnych wyborów, czuje się, jakby każdy inny wybór unieważniał jej własne wybory. Nie znosi różnic między ludźmi. Dlatego dąży za wszelką cenę do całkowitej kontroli nad swoim dzieckiem, także wtedy, gdy dziecko to jest już dojrzałą kobietą z własną rodziną. Kontrola sprowadza się do chęci pełnego decydowania o wszystkich Twoich sprawach, przy apodyktycznej i sztywnej postawie. Jakiekolwiek próby wybicia się na niepodległość, wybierania własnych pragnień zostają surowo ukarane – permanentną krytyką, odrzuceniem, wyśmianiem i poniżeniem.  

Jeśli jesteś mężczyzną, czytelniku i trafiłeś tutaj, bo Twoja matka nienawidzi Twojej żony i bezustannie ją krytykuje, prawdopodobnie masz narcystyczną matkę. Ona nie może znieść, że kochasz inną kobietę, że poświęcasz jej swój czas, uwagę i zasoby. W jej mniemaniu wszystko to należy się tylko jej. Zrobi więc wszystko, by zniszczyć Twoje małżeństwo i mieć Cię z powrotem tylko dla siebie, choćby Twoja żona była chodzącym ideałem. Często jest też tak, że w Twojej obecności matka się pilnuje i jest miła dla Twojej żony. Jednak jak tylko nie ma świadków, zmienia się w okrutnego potwora dla niej. Złośliwości mogą też być czasem w Twojej obecności, ale tak subtelne, że trudno jest złapać Twoją matkę za rękę. Niby nic się nie stało, ale ofiara narcyzy czuje się zraniona. Ty też czujesz, że coś jest nie tak. Uwierz więc swojej żonie, jeśli się skarży i broń jej przed swoją matką. Twoja narcystyczna matka często zachowuje się w stosunku do Twojej żony raczej jak zazdrosna kochanka, niż jak teściowa. Prowadzi pewnego rodzaju chorą rywalizację z nią - zaprasza Cię na obiad, kiedy wie, że jesteś umówiony z żoną, ma niecierpiące zwłoki potrzeby, kiedy miałeś być z żoną w domu, itd. Robi wszystko, by pokazać Ci, że jest od niej lepsza. Szantażuje Cię, że coś jej się stanie (zwłaszcza, jeśli jest samotna), jeśli tylko próbujesz zająć się własną rodziną. To ostatnie dotyczy także córek. 

Miłość do kogoś innego jest nie do przyjęcia dla narcyzy również w stosunku do dzieci. Złośliwa narcyza nie może znieść nawet tego, że jej mąż kocha ich wspólne dzieci. To ona ma być zawsze pierwsza i najważniejsza. Będzie tępić zdrowy związek córki z ojcem i syna z ojcem, próbując ich skłócić, jątrząc, robiąc nawet mniej lub bardziej subtelne sceny zazdrości. Dla niej, kto kocha kogoś innego, równocześnie musi być jej wrogiem, bo nie może pojąć, że istnieją różne rodzaje miłości, i że można kochać więcej niż jedną osobę.

C. D. N.